Booking.com
Zabytki i atrakcje turystyczne Bydgoszczy

Pomimo, że w żadnej fachowej klasyfikacji ośrodków turystycznych Bydgoszcz - nie posiadając wyjątkowych obiektów - nie występuje jako miasto szczególnie atrakcyjne, to jednak znaleźć można tu kilka zabytków, które mają znaczenie, jednak w skali nie większej niż regionalna.

Okolice Bydgoszczy

Bydgoszcz położona jest w północno- zachodnim krańcu Kujaw.
Do najciekawszych miejsc turystycznych
w okolicy należy Koronowo, Ostromecko, Lubostroń.

Spichrze

Przed pożarem w 1960 r. trzy zachowane spichrze sąsiadowały od wschodu z dwoma podobnymi.
 

Trzy spichrze

Stare Miasto, ul. Grodzka 7, 9, 11


Ten zespół trzech spichrzy o konstrukcji szkieletowej, znajdujący się tuż nad Brdą, to symbol Bydgoszczy i jej rozwoju po włączeniu miasta do I zaboru pruskiego w 1772 r. Najstarszy z nich (po prawej na fotografii obok, tzw. holenderski) pochodzi z 1793 r, i wyróżnia się ostrołukowymi szczytami i zaokrąglonymi połaciami dachu. Spichrz środkowy - najwyższy - oraz sąsiadujący z nim od wschodu (po lewej na fotografii) zbudowano ok. 1801-1809 r.
Wewnątrz z powodu przebudowy nie zachował się dawny układ.
W 1964 r. spichrze większe adaptowano na potrzeby Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego (wystawa pt. "Od Starego Rynku do placu Wolności. Spacer ulicami międzywojennej Bydgoszczy").

 

Spichrze zbożowe bydgoskie należą do typu spichrzów tranzytowych - przeładunkowych - portowych. W największej liczbie powstały w końcu XVIII w. i w XIX w., tj. w okresie intensywnego rozwoju miasta przez zaborcę pruskiego. Nie ma w Bydgoszczy spichrzów starszych, tj. z okresu przedrozbiorowego.
Spichrze tranzytowe często należały do kupców zbożowych, którzy nabywali ziarno od producentów i sprzedawali je na eksport. Ważna więc była taka funkcja spichrzów tranzytowych, która polegała na zapewnieniu szybkości załadunku i zapewnieniu sprawności czynności magazynowych. Dlatego m.in. ich wyróżnikiem jest ulokowanie możliwie najbliżej nabrzeża portowego, często w zwartej, wysokiej - kilkupiętrowej zabudowie.
 
Aż do XVI w. Bydgoszcz nie brała większego udziału w polskim handlu zbożem. Do 1484 r. mieszczanie bydgoscy nie mieli nawet prawa prowadzenia handlu spławnego (żadnym towarem) na Wiśle (wprawdzie w przywileju lokacyjnym miasta mieszczanie zostali uprawnieniu do spławu, ale tylko na rzece Brdzie). Nie powstały więc tu spichrze gotyckie, tak charakterystyczne dla hanzeatyckiego Torunia czy Elbląga unikatowe budowle typu domu-spichrza. Dopiero w 1484 r. król Kazimierz Jagiellończyk wydał bydgoszczanom przywilej umożliwiający prowadzenie spławu wiślanego, co jednak spotykało się z dość częstymi próbami zahamowania tego przez kupców toruńskich i gdańskich, prowadząc często do ostrych zatargów i interwencji. Ostatecznie w XVI w. uzyskali bydgoszczanie nieskrępowany udział w żegludze na Wiśle. W 2. poł. XVI w. Bydgoszcz obok Torunia i Grudziądza stała się największym dostarczycielem polskiego zboża do Gdańska; wtedy to przeciętnie spławiano rocznie ok. 2030 łasztów zboża z Bydgoszczy i ok. 2370 łasztów zboża z Torunia. Jednak zasadniczą różnicą było to, kto prowadził ten handel zbożem: w przypadku Bydgoszczy zdecydowana większość samych mieszczan nie trudniła się tym - nie było tu bogatych kupców-hurtowników zbożowych jak w Gdańsku, Toruniu czy w Kazimierzu Dolnym - a jedynie świadczyła usługi transportowe swoimi statkami (bractwo szyprów w Bydgoszczy powstało w 1487 r., bractwo sterników w 1591 r.) dla szlachty, głównie wielkopolskiej, mniej kujawskiej, a także dla kupców gdańskich, posiadających swoje magazyny m.in. w Bydgoszczy. Jest to więc odzwierciedlenie sytuacji panującej w ówczesnej Polsce: w wyniku polityki i ustaw antymiejskich i antymieszczańskich szlachta starała się wyeliminować kupców miast polskich z prowadzenia handlu na swoją rzecz, jednak ustawy te nie obejmowały autonomicznego Gdańska i Torunia, stąd niekrępowana działalność kupców zbożowych tych dwóch miast.
 
Właścicielami spichrzy w Bydgoszczy byli nie tylko mieszczanie bydgoscy; dużą część stanowiła szlachta kujawska, wielkopolska osiadła w Bydgoszczy (posiadająca spichrze w podbydgoskich Bartodziejach), kupcy gdańscy, a także biskupstwo gnieźnieńskie, co było kolejnym czynnikiem ograniczającym udział mieszczaństwa Bydgoszczy w handlu zbożem i spławem wiślanym.
Do dziś nie zachowały się żadne ze spichrzy z tego okresu; były to budynki drewniane lub szachulcowe w liczbie kilkunastu, zniszczone w czasie wojen szwedzkich.
Po wojnach szwedzkich w poł. XVII w. Bydgoszcz przestała się liczyć jako ośrodek handlowy i gospodarczy. W wyniku upadku liczba ludności miasta spadła do ok. 900 w 1772 r., zamarł spław rzeczny i handel.
 
Nowa era - nie tylko dla handlu bydgoskiego - ale dla Bydgoszczy w ogóle nastała po włączeniu miasta do zaboru pruskiego w 1772 r. (patrz: Historia Bydgoszczy). Wtedy to w wyniku sterowanej przez władze pruskie, intensywnej akcji rozwoju miasta i po wybudowaniu w 1774 r. Kanału Bydgoskiego, Bydgoszcz rozkwitła gospodarczo, w dużej mierze w oparciu o handel spławny zbożem i drewnem. Pruskie wspieranie handlu objawiało się np. zwolnieniem osiedlających się w Bydgoszczy kupców niemieckich od cła i akcyzy (podobnie w przypadku fabrykantów i rzemieślników, którym zwracano całość kosztów przeniesienia się do Bydgoszczy, także ich rodzin i pracowników fabryk). W tym okresie (do końca XVIII w.) powstało kilka spichrzów finansowanych bezpośrednio lub pośrednio z kasy państwa pruskiego, zachowanych do dziś, np. Biały Spichrz, trzy spichrze przy ul. Grodzkiej 7, 9, 11, a także spichrze przy ul. Grodzkiej 13 i 15 zniszczone pożarem w 1960 r. oraz wielki 3-skrzydłowy zespół spichrzy ryglowych (tzw. spichrze królewskie) wzniesiony przez państwo pruskie w 1789 r., zniszczony w 1945 r. przy obecnej ul. Focha (w miejscu dzisiejszego gmachu Opery Nova), 
 
 
    Pozostałe spichrze w Bydgoszczy:
 

Biały Spichrz

Wyspa Młyńska, ul. Mennica 2
 
Biały spichrz, stojący w sąsiedztwie jazu farnego u ujścia kanału "międzywodzie" do Brdy, jest najstarszą budowlą na Wyspie Młyńskiej. Został zbudowany po 1789 r. i aż do 1974 r. pełnił funkcję magazynu zbożowego dla pobliskich młynów (patrz niżej Czerwony Spichrz). Podobnie jak pozostałe bydgoskie spichrze został wykonany w konstrukcji szachulcowej. Spośród innych obiektów wyróżnia go ciekawa piwnica o krzyżowym sklepieniu, wspartym na masywnych filarach, a także zachowany w szczycie wyciąg dźwigowy.
Obecnie mieści ekspozycję archeologiczną pt. „Na pograniczu Wielkopolski i Pomorza. Bydgoszcz i region u zarania dziejów” Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego.
 
   

 

Spichrz ul. Stary Port 13

 
Spichrz szachulcowy, 2-piętrowy z 2-kondygnacyjnym poddaszem, zbudowany przed 1840 r. na północnym brzegu Brdy, w miejscu rozbudowanym do funkcji nabrzeża przeładunkowego po włączeniu Bydgoszczy do zaboru pruskiego w 1772 r. i umocnionego ok. 1880 r.
Obecnie mieści m.in. restaurację.
   
 

Czerwony Spichrz

Wyspa Myńska, ul. Mennica 8A

W latach 1786-88 na tym miejscu, tj. w południowo-wschodniej części Wyspy Młyńskiej, zbudowano młyn wodny z sześcioma liniami przemiału ziarna (tzw. Młyn Panzera), który w 1826 r. został rozbudowany. Obecny budynek powstał w 1861 r. jako młyn parowy z ośmioma liniami mielącymi. Nosił nazwę Młynu Camphausa, jednak charakterystyczna kolorystyka ceglanych elewacji sprawiła, że dziś znany jest jako Czerwony Spichrz, chociaż faktycznym spichrzem nie był. Do 1974 r. był użytkowany przez Państwowe Zakłady Zbożowe, od 1979 r. w gestii Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego, mieszcząc obecnie Galerię Sztuki Nowoczesnej.

 

2014-09-18